Top-15 mediterrane planten die verrassend winterhard zijn

Vergeet het idee dat mediterrane planten te teer zijn, want deze zonminnende schoonheden zijn vaak verrassend winterhard. Ga mee op ontdekkingstocht langs onze favorieten en haal die onweerstaanbare sfeer van een mediterrane tuin direct naar je eigen achterdeur.

Mediterrane planten zijn soorten die van nature voorkomen in het gebied rond de Middellandse Zee. Dat zijn dus niet alleen Zuid-Europese landen zoals Spanje, Italië en Griekenland, maar ook Noord-Afrika, Turkije en een stukje van het Midden-Oosten. De zomers in dit mediterrane klimaat zijn warm en droog. De winters zijn mild en dan valt ook de meeste neerslag. De planten kunnen goed tegen zon en droogte dankzij hun vaak grijze of leerachtig blad. En de kleurrijke bloemen en heerlijke geuren lokken bestuivers zoals bijen en vlinders.

Natuurlijk ken je de klassiekers zoals rozemarijn, oregano, lavendel, laurier en olijf, maar er komt nog veel meer moois uit het zuiden! In de volgende lijst stellen we de mooiste soorten aan je voor die ook in onze tuinen gedijen – en geliefd zijn bij veel van ‘onze’ bestuivende insecten.

Deze statige plant uit Zuidoost-Europa is een echte architecturale aanwinst voor je tuin. Met zijn grote, diep ingesneden bladeren en indrukwekkende wit-paarse bloemaren trekt hij direct de aandacht – van je buren én bestuivers. De bloemen zijn van het late voorjaar tot ver in de zomer een belangrijke bron van nectar.

Hoewel we de stokroos (Alcea rosea) vaak associëren met Hollandse geveltjes, liggen zijn roots in Turkije. Deze tweejarige plant kan met gemak twee meter of hoger worden en bloeit de hele zomer door met prachtige, komvormige bloemen. Hommels zijn er dol op en kruipen maar wat graag in de bloemen om stuifmeel te verzamelen.

De leeuwenbek is inheems in Spanje en Frankrijk. Eigenlijk is het een vaste plant, maar hij leeft niet lang en wordt vaak als eenjarige gekweekt. Antirrhinum majus bloeit erg lang en het is ontzettend leuk om te zien hoe hommels de ‘bek’ van de leeuw openen en in de bloem kruipen. Het is bovendien een uitstekende plukbloem.

Tip: Top de planten om ze te laten vertakken en stek het afgeknipte deel om gratis meer planten te maken.

De variëteit ‘Purpurascens’ van de grote wasbloem (Cerinthe major) is een favoriete mediterrane plant vanwege de blauwgrijze bladeren en de paarse bloemen die bijna metaalachtig glanzen. De bloemen produceren veel nectar, waardoor bijen er wel pap van lusten.

Deze zonminnende, wintergroene cistusroos (Cistus x purpureus) staat bekend om zijn grote, papierachtige bloemen met een donkere stip onderaan elk kroonblad. Het lijken wel sierlijke schoteltjes. Geef deze kleine struik bij echt strenge vorst (onder -10°C) extra bescherming.

De pruikenboom dankt zijn naam aan de pluizige, rookachtige bloemenwolken die in de zomer verschijnen. Vooral de variëteit ‘Royal Purple’ is geliefd vanwege het dieppaarse blad dat in de herfst prachtig verkleurt. Het is een sterke struik die in de volle zon de mooiste kleuren laat zien. Snoei de pruikenboom in maart.

De muurbloem werd tweeduizend jaar geleden door de Romeinen bij ons geïntroduceerd en het is een blijvertje gebleken. Dat snappen we wel, want Erysimum is een van de hardst werkende planten in de tuin. De variëteit E. linifolium ‘Bowles’ Mauve’ is een aanrader die vaak bloeit van het vroege voorjaar tot diep in de zomer. De ‘gewone’ muurbloem Erysimum cheiri geeft een heerlijke geur. Ideale mediterrane planten voor een zonnige border of een rotstuin.

Deze wolfsmelk pronkt in het vroege voorjaar met opvallende, groengele bloemschermen. Hij kan lange perioden zonder water en zelfs in verzilte bodems overleeft hij. Knip uitgebloeide bloemen weg als je wil voorkomen dat hij zich uitzaait. Draag daarbij wel bescherming, want het melkachtige sap kan irritatie aan de huid en ogen veroorzaken.

Tip! Wolfsmelk is ook geselecteerd als een van de 100 beste planten, in de speciale uitgave van Gardeners’ World. Ook een aantal duurzame kwekers noemen in dit dubbeldikke magazine hun favorieten. Esther Schonenberg van kwekerij Festina Lente Tuin tipt bijvoorbeeld een Euphorbia-soort die niet hoger wordt dan 40 cm: Euphorbia secuieriana subsp. niciciana. Meer van dit soort plantentips? Bekijk de special hieronder.

Dit zilvergrijze struikje verspreidt bij warm weer een heerlijke geur die aan kerrie doet denken. De plant bloeit in de zomer met kleine, gele bloemen. Hoewel de bladeren soms in de keuken worden gebruikt voor aroma, is de plant vooral decoratief en zeer droogtebestendig.

De stamvader van deze pluktuinfavoriet komt uit Sicilië en Zuid-Italië. De siererwt is een eenjarige klimplant die wereldberoemd is vanwege zijn intense geur en vaak pastelkleurige bloemen. Zaai Lathyrus vroeg in het voorjaar of in het najaar voor een overdaad aan vazen vol heerlijk ruikende bloemen. Zolang je blijft plukken, blijft de pronkerwt de hele zomer bloeien.

De oleander is echt zo’n struik die je meteen in vakantiesfeer brengt. Hij bloeit de hele zomer met vriendelijke roze, witte of rode bloemen. Waarschuwing: alle delen van de plant zijn extreem giftig, dus houd hem uit de buurt van kinderen en huisdieren. In Nederland kun je de oleander het beste in een pot houden, zodat hij vorstvrij kan overwinteren – al leert de ervaring dat hij een klein beetje vorst wel overleeft.

De vruchten van deze unieke kleine boom lijken op aardbeien en zijn eetbaar, maar ze smaken helaas minder spectaculair dan ze eruitzien. In de herfst draagt de aardbeiboom tegelijkertijd witte, klokvormige bloemen en de rode vruchtjes. In het wild kan Arbutus unedo wel tien meter hoog worden, maar in onze tuinen blijft hij van een meer bescheiden formaat. Zet hem op een plek waar hij beschut staat tegen de koudste wind in de winter.

Phlomis fruticosa (etagebloem of brandkruid) heeft opvallende gele bloemen in kransen. Phlomis italica is een compactere variant (maar moeilijk verkrijgbaar) met roze bloemen die alleen inheems is op de Balearen. Beide mediterrane planten hebben prachtig viltig, grijsgroen blad. De gedroogde bloemhoofden zien er ook na de bloei nog lang interessant uit.

Laat je niet misleiden door de naam: deze bloembol komt uit het Middellands Zeegebied, niet uit Peru. In het voorjaar bloeit Scilla peruviana met indrukwekkende, kegelvormige bloemtrossen met tientallen stervormige, diepblauwe bloempjes. Het is een echte blikvanger die elk jaar trouw terugkomt op een zonnige plek.

Geen mediterrane tuin is compleet zonder een wijnstok – bij de meeste mensen ook bekend als druif of druivelaar. Deze klimplant levert niet alleen een druivenoogst, maar ziet er ook mooi uit als je hem bijvoorbeeld over een pergola laat groeien. De grote bladeren zorgen voor schaduw op een zonnig terras en de herfstverkleuring van sommige rassen is prachtig. ‘Boskoop Glory’ is een bekende variëteit met blauwe druiven die ook bij vogels geliefd zijn.

Veel mensen denken dat mediterrane planten niet tegen kou kunnen, maar veel soorten zijn verrassend sterk. Planten zoals lavendel, rozemarijn en diverse salvia’s kunnen prima buiten blijven staan. Voor soorten die wat minder vorst verdragen, zoals de olijfboom, is een beschutte plek op het zuiden vaak voldoende om de winter te overleven. Bekijk ook onze tips voor andere winterharde planten.

Winterharde mediterrane planten kun je gerust in een border planten, zolang de drainage goed is en ze ’s winters niet te nat staan. Planten die wat meer vorstbescherming vragen (zoals de oleander), kun je beter in een pot planten die je vorstvrij laat overwinteren. Natuurlijk zijn terracotta potten voor je mediterrane planten ideaal – zowel voor het uiterlijk als hun poreusheid, wat voorkomt dat de wortels te nat blijven. Let wel op, want terracotta kan bij vorst barsten.

Hoewel de meeste mediterrane plantensoorten van de volle zon houden, zijn er uitzonderingen die wat meer schaduw verdragen. Denk aan de Acanthus mollis of de wolfsmelk. Heb je een schaduwrijke tuin, misschien is dan een exotische sfeer met winterharde tropische planten beter geschikt.

Het allerbelangrijkste voor veel mediterrane planten, is een goede drainage. Deze zonaanbidders hebben namelijk een hekel aan natte voeten, en al helemaal in de winter. Gebruik in potten specifieke potgrond voor mediterrane planten of vul je potgrond aan met voldoende scherp zand om de drainage te verbeteren. Geef tijdens de groeiperiode niet te veel water en pas op met bemesting: veel mediterrane planten hebben niet veel plantenvoeding nodig.

Welke mediterrane planten zijn winterhard? Verrassend veel mediterrane planten – zoals de genoemde planten in dit artikel – zijn winterhard. Sommige soorten (zoals oleander) moet je wat meer beschermen tegen vorst dan andere. Het belangrijkste is dat deze planten in de winter niet te nat staan, want natte voeten én kou is vaak funest.

Wanneer moet ik mijn mediterrane planten snoeien? Dat hangt af van de soort, maar de meeste soorten snoei je het beste na de bloei of in het vroege voorjaar om ze compact en mooi te houden.

Kunnen mediterrane planten in de volle grond? Ja, mits de grond goed waterdoorlatend is en de standplaats voldoende zon en beschutting biedt.