Tomatenziekten en -plagen: dit is wat je kunt doen

Met al je moederlijke of vaderlijke zorgzaamheid ben je tomaten aan het kweken, maar opeens krijgt je tomatenplant problemen. Van vlekken tot verschrompeld blad: wat is er aan de hand? Met onze tips herken je de symptomen van veelvoorkomende tomatenziekten en -plagen, en ontdek je of je plant nog te redden is.

Er zijn verschillende virussen en schimmels die tomaten kunnen aantasten en de symptomen zijn vooral vergelend, vlekkerig blad, verwelking en slechte vruchtzetting. Je kunt hier vaak niet zoveel tegen doen. Vaak zal de plant toch wel vruchten geven, alleen kleiner of minder.

Niet alle afwijkingen duiden gelukkig meteen op een erge tomatenziekte of -plaag. Zo wijst krullend blad bij tomaten bijvoorbeeld op stress door temperatuurwisselingen. Barstende tomaten ontstaan meestal door te veel en onregelmatig water geven (een van de veelvoorkomende fouten bij het verzorgen van tomatenplanten). Vergeeld blad met groene nerven (foto) duidt vaak op een magnesiumtekort. Zo zie je maar: je tomatenplant is vaak nog te redden met een simpele koerswijziging.

De onderstaande tomatenziekten en -plagen zijn erg vervelend. Probeer ze te voorkomen en te bestrijden met onze tips.

Dit is veruit het meest voorkomende probleem bij buitentomaten: Phytophthora infestans – ook wel bekend als tomatenziekte of aardappelziekte. Niet zo vreemd, want aardappelen en tomaten zijn nauw aan elkaar verwant. Daardoor kunnen ze elkaar ook besmetten via kruisbesmetting.

De eerste signalen zijn ronde, lichtbruine vlekken op het blad, die zich razendsnel uitbreiden. Voor je het weet kleuren de bladeren helemaal bruin en verwelken ze. Vervolgens slaat de schimmel over op de stelen én vruchten, waardoor ook die oneetbaar kunnen worden.

De oplossing:

Neusrot herken je aan een ingezakte, harde bruine plek aan de onderkant van de tomaat, oftewel de ‘neus’ van de vrucht. Het probleem ontstaat door een tekort aan calcium, vaak veroorzaakt door een onregelmatige of gebrekkige watergift. Daardoor kan de plant onvoldoende calcium opnemen en gaan de cellen kapot.

De oplossing:
Geef je tomatenplanten regelmatig water, zodat ze voedingsstoffen beter kunnen opnemen. Is je grond van nature erg zuur? Kies dan liever voor rassen met kleinere vruchten, omdat die minder gevoelig zijn voor neusrot.

Heeft je tomatenplant last van deze hardnekkige schimmelziekte, dan herken je dat aan geel-groen-bruine vlekken die zich razendsnel verspreiden. Het begint met lichtgroene tot geelbruine vlekken aan de bovenkant van de bladeren en aan de onderkant van het blad zie je groenbruin schimmelpluis. Door de bruine, leerachtige plekken op de vruchten, worden de tomaten oneetbaar. De schimmelziekte is vrij desastreus.

De oplossing:

Tip! In de Gardeners’ World moestuincursus krijg je uitgebreid les in zelf eten kweken. Ook omgaan met ziekten en plagen komt aan bod. Leer in je eigen tempo met 50 video’s (en extra leesmateriaal) de fijne kneepjes van het moestuinieren.

Zie je poederige, witte schimmelvlekjes bovenop het blad van je tomatenplant? Dan heb je waarschijnlijk te maken met echte meeldauw. Er bestaat ook zoiets als valse meeldauw, dat begint met geelbruine vlekjes aan de rand van het blad, ook te zien aan de onderkant.

De oplossing:
Echte meeldauw verspreidt zich niet alleen via de plant maar ook via de grond. Het is verstandig volgend jaar aan andere (resistente) plant op dezelfde plek te kweken. Door een wisselteeltschema voorkom je ziekten en plagen. Een snelle oplossing is dit trucje met melk.

Valse meeldauw ga je te lijf met meer licht en lucht in de plant. De schimmel gaat goed op vocht, dus houd de plant uit de regen en zorg voor extra ventilatie door overtollig blad weg te knippen. Het helpt ook om planten goed ver uit elkaar te zetten.

Zie je ragfijn spinsel tussen de bladeren? Dan heb je kans dat de spintmijt aan het werk is. Je ziet hem op de onderkant van het blad zitten als je héél goed inzoomt: een klein breige-bruin beestje van een paar millimeter. Het blad krijgt in het begin allemaal gele vlekjes en verkleurt uiteindelijk helemaal. Als je niet snel in actie komt, komt ook je tomatenoogst in gevaar.

De oplossing:

De volwassen witte vlieg legt eitjes op de onderste bladeren van de tomatenplant. Zodra de larven uitgroeien tot volwassen vliegjes, begint de schade pas echt: ze zuigen sap uit de bladeren, verspreiden virussen en laten kleverige honingdauw achter waarop schimmels zich snel kunnen ontwikkelen. De vliegen overwinteren op vaste planten, dus kweek het jaar erop geen tomaten in de buurt, want dan zit je weer in de problemen.

De oplossing:
Plant basilicum naast je tomaten. De sterke geur schrikt witte vlieg af. Bovendien gedijen basilicum en tomaten bij dezelfde groeiomstandigheden.

Bladluizen drommen samen op de stengels of aan de onderkant van het blad van je tomaten. Ze snoepen van het sap uit de bladeren, waardoor het blad kan vlekken, ‘samentrekken’ of opkrullen. Bovendien kunnen virussen via deze weg makkelijk de plant binnendringen. Vooral jonge tomatenplanten worden er kwetsbaar door. Je ziet vaak ook wat plakkerig honingdauw zitten op de bladeren, uitgescheiden door de bladluizen.

De oplossing:
Zoek de duurzame oplossing voor bladluizen voornamelijk in het aantrekken of inzetten van natuurlijke vijanden, zoals lieveheersbeestjes en gaasvliegen (of koop de larven ervan) of sluipwespen. Verder kun je de beestjes het beste met je vingers platdrukken of verwijderen met een sterke waterstraal.

Deze algemene tips kunnen ook helpen bij het voorkomen van tomatenziekten en -plagen. Hopelijk leiden ze bij jou tot een succesvolle tomatenoogst!

Tomaten kun je het beste niet jaar op jaar op dezelfde grond telen, om virusverspreiding tegen te gaan. Het beste kun je wisselteelt toepassen. Kweek je onder glas en is wisselteelt niet mogelijk, dan doe je er goed aan om de grond te vervangen door goede, verse teelgrond (ca. 30 cm).

Maak als je materiaal goed schoon voordat je begint met tomaten kweken. Goede hygiëne voorkomt problemen.

Geef wekelijks zeewiervoeding vanaf het moment dat je tomatenplanten bloemtrossen vormen. Staan je tomaten in potten of bakken? Geef dan eens per week een universele tomatenvoeding of zelfgemaakte smeerwortelgier.