Olijfboom planten en verzorgen: de complete gids

Zilvergrijze bladeren en knoestige stammen: olijfbomen halen de sfeer van het zonnige zuiden naar je tuin. Gelukkig is een olijfboom planten ook in ons klimaat heel goed mogelijk. Ontdek alles over je olijfboom verzorgen: van de ideale standplaats en de juiste voeding tot het water geven en snoeien van deze mediterrane schoonheid.

Wist je dat een olijfboom (Olea europaea) honderden jaren oud kan worden? Om ervoor te zorgen dat deze heerlijke boom voor een kleine tuin de tand des tijds doorstaat, moet je hem eerst op de juiste manier aanplanten – in de volle grond of in een pot.

Omdat de meeste olijfbomen in pot worden geleverd, kun je ze in principe het hele jaar door aanplanten, zolang de grond maar niet bevroren is. Maar het allerbeste moment om een olijfboom te planten in de volle grond is het vroege voorjaar (maart of april). De bodem warmt dan echt goed op, terwijl de echte zomerhitte nog moet komen. Bovendien heeft de boom dan het hele groeiseizoen de tijd om goed te wortelen, ruim voordat de winterkou arriveert. Zo verklein je het risico op vorstschade aan de nog kwetsbare wortels.

Olijfbomen zijn mediterrane planten en ze houden dus van een warm, droog klimaat. Kies daarom de zonnigste, warmste plek die je hebt, zoals een zonovergoten border op het zuiden of op een terras tegen een warme bakstenen muur.

Een olijfboom planten in een pot is ideaal: je zet hem gemakkelijk op de perfecte standplaats en verplaatst hem in de winter eenvoudig naar een beschutte plek. Plant je olijfboompje in een pot die iets groter is dan de kweekpot. Een terracotta pot is beter dan plastic, omdat terracotta poreus is en de grond daardoor sneller weer opdroogt. Bovendien geeft het je terras meteen een mediterrane uitstraling. Gebruik universele, turfvrije potgrond vermengd met een paar flinke handen fijn grind of scherp zand om de drainage te verbeteren.

Tip: Vergeet niet om na een paar jaar de potgrond te verversen om de bodemstructuur en luchtigheid optimaal te houden.

Wanneer je je olijfboom in de tuin plant, graaf dan eerst een ruim plantgat (uiteraard op een zonnige plek). Strooi eventueel mycorrhiza-schimmels in het plantgat, want dat helpt de wortels om sneller te wennen aan zijn nieuwe plek. Ook op zware grond kun je een olijfboom planten, maar je moet voorkomen dat hij lang natte voeten houdt. De drainage van kleigrond verbeteren doe je door flink wat grind of scherp zand door de grond te mengen.

Een olijfboom in de volle grond hoef je nauwelijks extra te verzorgen, maar eentje in een pot des te meer.

Hoewel een olijfboom in de volle grond erg goed tegen droogte kan, moet je hem voldoende water geven als je hem in een pot plant. Droge periodes in het vroege voorjaar zijn nadelig voor de bloei en vruchtzetting. Wil je dat je boom olijven produceert, let daar dan extra goed op.

Ga je in de zomer op reis? Bereid je potplanten dan goed voor en lees onze tips over kuipplanten water geven tijdens de vakantie.

Olijfbomen groeien van nature op arme, stenige grond, maar dat wil niet zeggen dat je nooit je olijfboom voeding hoeft te geven. Doe dat echter alleen tijdens het groeiseizoen, van april tot uiterlijk augustus. Het beste kun je mestkorrels gebruiken (bijvoorbeeld kant-en-klare meststoffen voor mediterrane planten), omdat die langer werken dan vloeibare voeding. Lees altijd goed de instructies op de verpakking en geef na augustus geen voeding meer. De boom moet zich dan namelijk voorbereiden op de winterrust en nieuwe, zachte aanwas overleeft de winter niet.

Olijfbomen groeien traag en je hoeft ze dus nauwelijks te snoeien. Een olijfboom snoeien doe je dus vooral om de vorm open te houden, zodat licht en lucht ook de binnenste bladeren kan bereiken. Snoei tussen half april en half juni eventueel dode, beschadigde of naar binnen groeiende takken weg om je boom mooi en gezond te houden.

Het is verleidelijk om een kleine olijfboom als kamerplant te houden, maar een olijfboom binnen verzorgen is een flinke uitdaging. In huis is er voor deze buitenboom vaak te weinig direct zonlicht en het water geven is ook een kunst. Wil je het toch proberen? Zet hem dan direct voor een raam op het zuiden of in een serre waar hij minstens zes tot acht uur direct zonlicht krijgt.

Geef zodra de grond helemaal droog is (voel met je vinger in de grond!) een flinke slok water. Tijdens de winterrust geef je veel minder vaak water dan in de zomer. Geef bij voorkeur regenwater in plaats van kraanwater, want dat is minder hard. Bij je olijfboom in pot buiten is het belangrijk dat de grond niet constant doorweekt is. Dat is met name in de winter funest, omdat de boom dan in rust is en het water bovendien kan bevriezen. Zet de pot op potvoetjes voor een betere drainage.

Een jonge olijfboom heeft na het planten ongeveer vier jaar nodig voordat hij voor het eerst vrucht draagt. Is de zomer in ons klimaat niet warm of zonnig genoeg, dan kan het zijn dat er helemaal geen olijven verschijnen. Heb je wel succes? Oogst de olijven dan in het late najaar.

Als je ooit een olijf rechtstreeks van de boom hebt geproefd, weet je dat ze ontzettend bitter zijn. Om ze eetbaar te maken als snack, moet je geoogste olijven tot wel zes weken in zout water weken en het water zeer regelmatig verversen. Je kunt er wel meteen na de oogst olie van persen: voor een liter olie heb je vier tot vijf kilo olijven nodig.

Je kunt een olijfboom zaaien, maar het resultaat is onvoorspelbaar, omdat de boom dan eigenschappen van beide ouderplanten krijgt. Een olijfboom stekken levert wél een exacte genetische kopie van de moederplant op.

Snijd in de zomer gezonde, nieuwe twijgen af die ongeveer zo dik zijn als een potlood. Verwijder de onderste bladeren en laat er slechts een paar aan de top zitten. Doop het snijvlak in stekpoeder en steek de stek in vochtige zaaigrond. Het kan lang duren voordat er wortels aan komen, maar houd de grond vochtig en heb geduld!

Tijdens milde winters hoef je weinig te doen om je olijfboom te verzorgen, maar bescherming bij strenge vorst is noodzakelijk.

Wil je een olijfboom combineren met andere planten, kies dan voor soorten die dezelfde eisen stellen: veel zon en goed doorlatende, droge grond. Planten die goed passen bij een olijfboom zijn bijvoorbeeld mediterrane kruiden zoals lavendel, rozemarijn, tijm en salie. Deze vormen een prachtige, geurende onderbeplanting.

Maar ook de fijne bloemetjes van muurfijnstraal (Erigeron karvinskianus), paars-blauwe salvia’s, gaura of wuivende soorten siergrassen zoals Stipa tenuissima (vedergras) combineren mooi met het zilvergrijze blad van de olijf. Bekijk ook onze lijsten met potplanten die tegen droogte kunnen en tuinplanten die goed tegen zon en droogte kunnen voor meer inspiratie.

Gezondheid en plantenpaspoort: Olijfbomen kunnen gevoelig zijn voor de bacterie Xylella fastidiosa, een ziekte die helaas al menige Zuid-Europese olijfgaard heeft verwoest. Koop je olijfboom daarom alléén bij een betrouwbare kweker of tuincentrum en controleer of de boom is voorzien van een geldig Europees plantenpaspoort. Check de boom bij aankoop ook altijd zelf goed op sporen van andere ziekten of ongedierte.

Vorm: Kies vooraf of je gaat voor een traditionele, grillige en natuurlijk ogende olijfboom, of voor een strak exemplaar op stam met een bolvormige kroon (een ‘lollipop’-boompje).

Formaat: Vaak is grote planten kopen geen goed idee. Maar omdat olijfbomen erg langzaam groeien, is het de investering waard om tóch het grootste formaat te kopen dat binnen je budget past. Het duurt namelijk jaren voordat een klein boompje een stevige stam krijgt.