3 tuinexperts ontwerpen hun droomborder: “Met inheemse planten komt je tuin écht tot leven.”

Het tuinieren met inheemse planten kan soms wat spannend lijken, maar dat valt reuze mee. Redacteur Govert de Jong ging voor Gardeners’ World magazine op bezoek bij Cruydt-Hoeck om met Jasper Helmantel tuinierervaringen uit te wisselen. Samen met hoofdredacteur Anne Wieggers delen ze hun borderplannen met deze prachtige planten, die je hier online terug kunt vinden! Het hele artikel lees je hier.

Foto’s boven: Liesbeth Disbergen

“Het ontwerpen van borders doe ik meestal niet vanaf papier, maar vanuit gevoel en het uitproberen en ondervinden van wat werkt en wat niet. Daarop pas ik de border gaandeweg aan en geef ook ruimte voor de planten die zelf een plekje weten te vinden. Dit kan zijn doordat ze uitzaaien of uitlopers maken, maar ook juist ingewaaide planten zijn een mooie toevoeging.

Zo zie ik in de tuin moederkruid, ruige zegge en wolfspoot als prachtige tuinplanten die uit zichzelf de tuin hebben weten te bereiken. Ze vormen weefplanten tussen de gekozen inheemse planten die ik in de tuin heb gezet. Met inheemse planten komt je tuin écht tot leven.”

“Deze border is een combinatie die losjes is geïnspireerd op een halfschaduwborder die ik in de tuin heb, met een fractie van de planten – er is gewoon zoveel keus! Naast prachtige groenblijvende planten zoals grote veldbies en mannetjesvaren, trekken ook de overige soorten veel soorten insecten aan, waaronder veel bestuivers. Het ontwerp is vrij aanpasbaar en het aantal planten stem je af op de grootte van jouw border. Ga uit van zo’n acht planten per m², maar bedenk dat bijvoorbeeld mannetjesvarens groot kunnen uitgroeien, tot zeker een meter in breedte.

Het dode hout in het ontwerp is belangrijk, want dat brengt óók heel veel leven in de tuin en staat esthetisch mooi. In het ontwerp is rekening gehouden met gevlekte schaduw van een boom.

De gekozen soorten zijn allemaal vaste planten, waarvan veel vrij ijl de hoogte in gaan. Hoog opgaande planten vind ik fantastisch, en geven diepte en dynamiek aan de tuin. Deze soorten doen het goed op hun plekje in de halfschaduw en hebben in de natuur soortgelijke standplaatsen, of zijn zo sterk dat ze dit prima accepteren, zoals de grote kattenstaart en wilde marjolein. Zo krijg je een opvallend geheel in de (half)schaduw, waar ook veel kleur in te vinden is.

Wilde marjolein, en ook donkere ooievaarsbek, kunnen zichzelf goed uitzaaien en met de tijd wordt de border zo een nog meer vervlochten geheel, maar zonder dat ze het geheel overnemen. Door de hoeveelheid (aangewaaide) planten en het natuurlijke uiterlijk van de border is de noodzaak om te wiedden en planten onder controle te houden een heel stuk minder.”

1. Donkere ooievaarsbek (Geranium phaeum)
2. Grote kattenstaart (Lythrum salicaria)
3. Hartgespan (Leonurus cardiaca)
4. Wilde marjolein (Origanum vulgare)
5. Lange ereprijs (Veronica longifolia)
6. Ruig klokje (Campanula trachelium)
7. Gewone agrimonie (Agrimonia eupatoria)
8. Grote veldbies (Luzula sylvatica)
9. Mannetjesvaren (Dryopteris filix-mas)

“Ik zeg altijd, er is maar één slechte plant en dat is geen plant. Elke plant biedt iets, zoals een hortensia schuilplaatsen biedt, maar de gradatie in hoeveel een plant kan betekenen voor de biodiversiteit verschilt sterk tussen type planten.

Een uitheemse plant of steriele plant biedt weinig voor dierlijk leven. Kijk je naar cultivars van inheemse planten, dan loopt dat aandeel al op tot zo’n zeventig procent waarde. Met inheemse planten kom je al richting de honderd procent waarde voor het leven in de tuin.

De gekozen planten in dit ontwerp zijn sterke soorten die ook geschikt zijn voor in een tuin. Soorten die het gewoon goed doen, die er goed uit blijven zien, en zich goed weten te gedragen. Ze kunnen zich een klein beetje uitzaaien, maar ze woekeren niet.”

“Voor deze voorbeeldborder heb ik gekozen voor een vak van 10m², met een afmeting van twee meter diep en vijf meter breed. De genoemde aantallen zijn hierop gebaseerd, maar kunnen uiteraard naar wens worden aangepast. In dit voorbeeld wordt de border vanaf één zijde bekeken, met aan de achterzijde een haag of schutting en aan de voorzijde een pad of gazon. Reken gemiddeld met acht planten (P9-pot) per vierkante meter. Voor een border van 10m² zijn dus ongeveer tachtig planten nodig.

Bij de opbouw van de beplanting is gewerkt met verschillende plantgroepen, die ieder een eigen functie hebben. Verdeel de verschillende soorten zo gelijkmatig mogelijk over de border. De structuurplanten vormen de basis van de border en worden als eerste uitgezet. Deze worden in groepen aangeplant en zorgen voor de hoofdstructuur. Vervolgens worden de vulplanten in groepen geplant om de overgebleven ruimtes op te vullen. De accentplanten worden als solitairen toegepast en zorgen voor opvallende accenten in de border. Tot slot zijn er de weefplanten, die eveneens als eenlingen worden geplant. Zij groeien op natuurlijke wijze door de andere planten heen en verbinden de verschillende soorten met elkaar tot één geheel.

In dit borderontwerp is rekening gehouden met een gespreide bloei. Zo zijn er vroege bloeiers, soorten voor het midden- en late seizoen. Inheemse planten bloeien van nature vooral in het voorjaar en de voorzomer, maar de gekozen soorten zoals Solidago en Succisa zorgen ook later in het jaar nog voor kleur. De gebruikte planten bereiken gemiddeld een hoogte van 50 tot 150 centimeter. Samen vormen zij een weelderige, gevarieerde border met een natuurlijke uitstraling.

Ik heb er bewust voor gekozen om de structuurplanten en accentplanten ieder slechts één keer als groep in de border toe te passen. Wie iets avontuurlijker is, kan ervoor kiezen deze groepen op te splitsen en iedere soort op twee verschillende plekken terug te laten komen. Deze herhaling zorgt voor een natuurlijker effect. In een relatief klein beplantingsvak heeft dit echter ook een nadeel: de groepen worden kleiner, waardoor de verschillende soorten elkaar gemakkelijker kunnen wegdrukken.”

1. Absintalsem (Artemisia absinthium)
2. Grote centaurie (Centaurea scabiosa)
3. Kartuizer anjer (Dianthus carthusianorum)
4. Geel walstro (Galium verum)
5. Gele kamille (Anthemis tinctoria)
6. Beemdkroon (Knautia arvensis)
7. Veldsalie (Salvia pratensis)
8. Zwarte toorts (Verbascum nigrum)
9. Bermooievaarsbek (Geranium pyrenaicum)
10. Gewone rolklaver (Lotus corniculatus var. corniculatus)

“Inheemse planten zijn geweldig. Ik combineer ze persoonlijk graag met cultivars en bollen om het bloeiseizoen met vele maanden te verlengen. Zo valt er heel lang iets te halen voor bestuivers, en heel lang iets moois te zien voor ons tuiniers. Wanneer ik een border ontwerp, probeer ik altijd verder te kijken dan één seizoen. Sterker nog, ik wil dat er vanaf de eerste krokussen in februari tot de laatste zaadhoofden in de winter iets te beleven valt.

Daarnaast is een border voor mij pas geslaagd als hij niet alleen mooi is voor ons, maar ook een plek waar hommels, wilde bijen, vlinders en vogels zich thuis voelen. Daarom combineer ik sterke inheemse planten met een klein aantal zorgvuldig gekozen cultivars die de bloei verlengen. Zo ontstaat een border die bijna het hele jaar door aantrekkelijk is, weinig onderhoud vraagt en ieder seizoen weer een ander verhaal vertelt.”

“Deze voorbeeldborder is opgebouwd zoals een natuurlijke plantengemeenschap: grote natuurlijke groepen die elkaar raken, met enkele soorten die terugkomen zodat je oog door de border wordt geleid.

Wat ik mooi vind aan deze opbouw is dat je dezelfde planten meerdere keren terug laat komen in het ontwerp. Daardoor kijkt je oog als vanzelf door de border heen.

De Nepeta ‘Walkers’ Low’ vormt een rustige rand en de Geranium pratense en Betonica officinalis zijn de dragende middenlaag, terwijl Persicaria ‘Firetail’ en Echinacea ‘White Swan’ de aandacht trekken zonder dat de border onrustig wordt. De Calamagrostis ‘Karl Foerster’ is de ruggengraat van de border. Dit siergras geeft hoogte aan het geheel én blijft prachtig in de wintermaanden met zijn lange aren.

Verbena bonariensis is de losse noot in het ontwerp en verbindt het geheel met haar transparante paarse wolk. Deze soort staat niet ingetekend in het plan, maar plant je op gevoel verspreid door de border heen. Hij mag overal tussendoor zweven en zichzelf voorzichtig uitzaaien.

De vier verschillende plantenbollen plant je niet in rijtjes, maar strooi je liever breed uit. Waar de bollen vallen, daar poot je ze. Zo geniet je vroeg in het voorjaar tot in de zomer ook van prachtige bloembollen.”

1. Calamagrostis ‘Karl Foerster’
2. Verbena bonariensis
3. Camassia leichtlinii
4. Blauwe knoop (Succisa pratensis)
5. Beemdooievaarsbek (Geranium pratense)
6. Betonie (Betonica officinalis)
7. Persicaria ‘Firetail’
8. Zonnehoed (Echinacea ‘White Swan’)
9. Kattenkruid (Nepeta ‘Walkers’ Low’)
10. Crocus tommasinianus