Dodelijke schoonheden in de tuin: bekijk zes giftige tuinplanten

Hoe prachtig een plant ook kan zijn, soms verbergt haar schoonheid een sinister gevaar … In het kader van Halloween griezelt redacteur Govert de Jong je langs
giftige schoonheden in dit artikel uit Gardeners’ World magazine.

Lees hieronder het hele verhaal, of ga direct door naar de zes griezelplanten

“Afgelopen zomer stapte ik in Engeland door een poort met het onheilspellende opschrift ‘These plants can kill‘. Een bezoek aan The Poison Garden in Alnwick stond al langer op mijn wensenlijstje. Giftige planten fascineren mij mateloos en deze tuin staat propvol met extreem toxische en gevaarlijke planten. Ongetwijfeld staat een deel hiervan gewoon in jouw tuin. In elk geval wel in die van mij!

Even voor de duidelijkheid: dat heb ik niet bewust gedaan. Wanneer ik vingerhoedskruid (Digitalis purpurea), wolfsmelk (Euphorbiaceae), taxus (Taxus baccata) of tomaat zeg, zul je deze waarschijnlijk herkennen als typische tuinplanten.

Zowel in de tuin als in de natuur is gif ontzettend nuttig. Het is een manier waarop planten, dieren en paddenstoelen zichzelf beschermen en daarmee proberen te voorkomen dat ze worden opgegeten. Sommige planten zijn dodelijk giftig, zoals taxus, terwijl andere soorten juist heel weinig giftig zijn en enkel irritatie geven. Denk bijvoorbeeld aan brandnetels.

Brandnetels giftig? Ja. Iets is een gif als het een organisme op enige manier irriteert, schaadt of het functioneren belemmert. In het boek over The Poison Garden – die kon ik natuurlijk niet laten liggen – staat een quote van Paracelsus, een arts en filosoof uit de 16e eeuw: “All things are poison, and nothing is without poison. Solely the dose determines that a thing is not a poison.” Oftewel, als je maar genoeg binnenkrijgt van een stof wordt het vanzelf giftig. Van sommige planten moet je hele takken zien weg te werken voor een gevaarlijk effect, terwijl bij andere planten één enkel zaadje afdoende is om je de das om te doen.

De positieve kant van gif is dat het ook geneeskrachtig kan zijn, mits je de dosis goed hebt. Laat ik daarbij nog eens nadrukkelijk zeggen dat alleen experts dit kunnen beoordelen en inzetten, en je dus niet zelf aan het experimenteren moet gaan. Van taxusgif worden bijvoorbeeld chemokuren gemaakt, van vingerhoedskruid hartmedicatie, en als minder extreem voorbeeld: calendulazalf wordt gemaakt van goudsbloem.

Al ver terug in de tijd wisten kruidengeleerden planten toe te passen op mens en dier om kwalen, ziektes en parasieten te verdrijven. Vaak zit het ook in de plantnaam, bijvoorbeeld bij boerenwormkruid (Tanacetum vulgare). Vroeger gebruikten boeren een aftreksel van deze plant om hun vee te ontwormen.

In de tuin staan veel meer giftige planten dan je waarschijnlijk doorhebt. Een deel heb je zelf aangeplant en een deel komt gewoon aanwaaien. In veel tuinen vind je bijvoorbeeld tuinwolfsmelk (Euphorbia peplus). Een vrij onopvallend plantje, maar het sap irriteert de huid en kan oogschade veroorzaken. Een extra waarschuwing voor moestuineigenaren: tuinwolfsmelk en ook kroontjeskruid (Euphorbia helioscopia) groeien graag op moestuincomplexen. Oogst deze planten niet per ongeluk mee met je postelein! Ik ken mensen die dit is overkomen en na het eten hiervan een zeer slechte nacht hebben gehad.

Ons instinct weerhoudt ons gelukkig om zomaar planten in onze mond te steken en ook leren we van jongs af aan: van bessen en paddenstoelen blijf je af! Zelf heb ik gelukkig nog nooit de neiging gehad om op een onbekende plant te kauwen. Als je plantknabbelende huisdieren hebt, zorg dan dat echt giftige planten voor hen onbereikbaar zijn. Let daarbij op dat sommige planten voor verschillende dieren extra giftig zijn. Je bent eigenlijk pas risicovrij als je echt toxische planten helemaal mijdt, zolang (kleine) kinderen of (huis)dieren regelmatig zonder toezicht in de tuin rommelen.

Zelf tuinier ik vaak zonder passende bescherming, ook met giftige planten. Giftige plantdelen gooi ik wel altijd direct weg of ik leg ze buiten bereik. Wanneer er melksap van wolfsmelk op mijn handen zit, was ik dat meestal meteen even af. Door precies en rustig te werken, voorkom ik dat delen van zo’n plant in mijn mond of ogen komen, want daar kunnen ze vaak de meeste schade aanrichten. Je kunt dus met een gerust hart giftige planten in je tuin aanplanten, maar ga behoedzaam met ze om en hou jonge tuinbezoekers in de gaten!

Veel ‘gewone’ tuinplanten zijn supergiftig. Bekijk hieronder een aantal soorten en lees, als je durft, wat ze teweeg kunnen brengen.

Taxus is een inheemse boom en wordt veel aangeplant in tuinen en parken. Het enige wat niet giftig is, is het vruchtvlees. Eet je een bes en bijt je ook op het zaadje? Dan heb je een groot probleem. De hele plant bevat taxines en hebben een sterke uitwerking op je hart. Verwacht zeker duizeligheid, hartritmestoornis, een droge mond en erge buikpijn. Absoluut dodelijk, maar gelukkig komen sterfgevallen nauwelijks voor. Alleen je ogen gebruiken dus!

In het Engels heet Engelentrompet ook wel Devil’s Trumpet, wat al iets verklapt over zijn eigenschappen. Deze plant uit Centraal-Amerika bevat acetylcholine, wat je zenuwstelsel aantast. Als je iets van de plant eet, krijg je sterke hallucinaties (en geen fijne, ik zal je de zeer heftige details besparen), een bezopen gevoel en tijdelijke krankzinnigheid. Je kunt zelfs al hallucineren door enkel aan de bloemen te ruiken. Dit merk je al na een half uur tot een uur.

Wie kent hem niet? De laurierkers wordt veel toegepast in tuinen als heg. De bladeren bevatten twee componenten en zodra een blad beschadigt, bijvoorbeeld door te snoeien, vormen deze twee componenten het dodelijk gifigas cyanide. Dit gif zorgt ervoor dat je centrale zenuwstelsel zonder zuurstof komt te zitten.

Stop nu niet met het snoeien van de laurierkershaag, maar doe dit alleen als het een beetje doorwaait. Breng het groenafval nooit in een afgesloten auto weg. Je zou niet de eerste zijn die tijdens het autorijden niet goed wordt. Als je bij het snoeien amandelen ruikt: wegwezen! Zo herken je het gifgas, met uitzondering van 25 procent van de mannen die de geur niet kunnen ruiken …

Deze beruchte plant werd al in het oude Griekenland gebruikt voor wondheling en er wordt nog steeds castorolie, of wonderolie, van gemaakt. Dit wordt vaak toegepast als laxeermiddel. De plant bevat onder andere ricine. Deze extreem giftige stof zorgt voor het afsterven van cellen. Binnen enkele dagen is het gevolg dat je organen een voor een uitvallen, terwijl je flink wat te lijden hebt tijdens dit proces. Het eten van drie tot acht bonen is genoeg om een volwassen mens te doden.

De plant wordt toch in allerlei voedsel-, medicatie- en fabrieksprocessen gebruikt. Van cacaoboter, insecticides en smeerolie, tot kleding, sieraden en als specerij. Tegelijkertijd staat ricine ook op de lijst van verboden chemische wapens. Werkelijk wonderlijk!

In Spanje en Italië staat het er vol mee en ook in onze tuinen is deze plant geliefd, maar: blijf ervan af. Zelfs kleine hoeveelheden van oleander binnenkrijgen is ernstig. Een kind kan al overlijden bij het eten van één blad. Onder andere de gifstof oleandrine verstoort je hartcellen met kans op een hartstilstand. Daarvoor krijg je binnen enkele uren last van diarree en overgeven, en allerlei hartproblemen. Helaas komen er vaker dodelijke slachtoffers voor, bijvoorbeeld wanneer men marshmallows roostert met deze takken.

Onweerstaanbaar mooi is de zeer giftige goudenregen, zo ook de peulen voor hebberige kinderhandjes. Het eten van slechts vier peulen is al fataal voor kinderen. Voor volwassenen zijn dat er tien. Cytisine zorgt voor maagproblemen en stuiptrekkingen en er bestaat geen direct tegengif. Pas ook op met honden: het gif blijft zes maanden actief in afgevallen hout.

Een van de planten die ze hebben in The Poison Garden is gympie-gympie (Dendrocnide moroides). De naam komt uit Australië en betekent zoiets als pijn-pijn. De plant is bezet met door ons lichaam onafbreekbare glasnaalden van silica, met daarin moroidine, een zeer krachtig zenuwgif. Dit gif hecht zich aan zenuwuiteinden en zorgt voor extreme pijn en leidt in zeldzame gevallen tot shock en zenuwschade.

De gids vertelde dat het voelt alsof je tegelijkertijd neergeschoten, getaserd en verbrand wordt. Deze pijn kan enkele dagen tot zelfs enkele maanden duren, en kan meerdere jaren last geven. Toch eten sommige insecten ervan en eet ook een kleine kangoeroesoort zonder problemen de jonge bladeren. In The Poison Garden wordt de plant alleen op windstille dagen verzorgd door werknemers met dubbele hazmat-pakken en rubberen handschoenen aan.

Dit artikel komt uit het oktobernummer van Gardeners’ World magazine. Meer tuininspiratie, verhalen en boordevol praktische tips? Bekijk dan eens ons magazine!
Je kunt ook de oktobereditie nabestellen.