Paddenstoelen in de tuin: verwijderen of laten staan?

Het hele jaar kun je paddenstoelen tegenkomen in je tuin. Wist je dat er in Nederland en België ruim 5000(!) beschreven soorten paddenstoelen zijn? In dit artikel lees je alles wat je moet weten over paddenstoelen in de tuin, waarom ze belangrijk zijn en of je moet ingrijpen of niet.

Paddenstoelen zijn ontzettend nuttig in de tuin. Naast dat ze de meeste planten helpen en rottend materiaal opruimen, worden ze ook gegeten door allerlei dieren. Denk aan insecten en slakken, maar ook zoogdieren en vogels kunnen ervan eten. In paddenstoelen zelf wonen en schuilen ook allerlei (miniscule) insecten. Alle paddenstoelen hebben nut, maar sommige soorten zijn wel minder wenselijk dan anderen omdat ze gezonde planten kunnen beschadigen. Daarover lees je verderop meer.

Zie je paddenstoelen tussen je planten staan? Eigenlijk hoef je niets te doen. De schimmels breken dood materiaal af en helpen zo de bodem verrijken en daarmee ook je planten. Je kunt ze dus met rust laten.

Als blijkt dat een paddenstoel erg giftig is en je wilt geen risico nemen in de tuin wanneer je jonge kinderen of huisdieren hebt, dan kun je hem uit voorzorg weghalen. Je haalt de vruchtlichamen met de handschoenen weg. Daarmee verdwijnt het schimmelnetwerk in de bodem niet, maar is voor een tijdje de paddenstoel buiten bereik. Vroeg of laat zullen er waarschijnlijk nieuwe paddenstoelen verschijnen.

Het bestrijden van het schimmelnetwerk zelf is erg lastig en onnodig, juist omdat schimmels een belangrijk onderdeel zijn van je tuin. Met het bestrijden ervan doe je meer schade aan je tuin dan het je oplevert.

Let op: sommige paddenstoelen wijzen juist op aantasting van planten en bomen. Zo kunnen honingzwammen struiken en bomen doden. Zie je de paddenstoelen? Dan heeft het eigenlijk weinig zin ze weg te halen: de boom is dan van binnen al aangetast en deze schimmel zal hoogstwaarschijnlijk niet meer verdwijnen.

Paddenstoelen zijn de zichtbare vruchtlichamen van schimmels. Het grootste deel van de schimmel leeft verborgen ondergronds of in hout. Je zult paddenstoelen pas zien zodra de omstandigheden goed zijn. Dit kan jaarrond gebeuren, maar het verschilt wel per soort. De meeste, opvallende, paddenstoelen zie je in de herfst. Ook rond opgehoopt dood gras en mos in een gazon kun je paddenstoelen verwachten.

Paddenstoelen, of eigenlijk de zwamvlok (mycelium), vormen een essentieel onderdeel in de natuur, en ook in jouw tuin. Grofweg kun je ze in delen in vriend (mycorrhiza), vijand (parasiet) en vuilnisman (saprofyt). Soms hebben paddenstoelen een dubbelrol. Leer meer over je vrienden en je ‘vijanden’!

Verreweg de meeste paddenstoelen (70%) bestaan uit opruimers (saprofyten), de vuilnismannen. Zij ruimen dood materiaal op en recyclen dit. Organismen worden als mineralen en andere elementen terug in de grond gebracht, waar voornamelijk planten van profiteren. Zij hebben dit namelijk nodig om te kunnen groeien (voeding).

Bekende opruimers (saprofyten) zijn:

Van alle planten op aarde heeft zeker 80% een innige relatie met paddenstoelen. De symbiose tussen deze paddenstoelen (mycorrhiza) en planten en bomen is voordelig voor beiden. De paddenstoelen ontvangen suiker van de plant en de paddenstoelen geven mineralen en andere voedingsstoffen uit de bodem aan de plant. De band is bij sommige soorten zo innig, dat de schimmeldraden (hyfen) in de cellen van haarwortels van de planten groeien.

Bekende vrienden (mycorrhiza):

Een deel van de paddenstoelen zijn vijandig (parasiet) naar andere planten en organismen. In het geval van planten zoeken schimmeldraden een ingang in de levende plant en vallen deze aan. Ze gebruiken de voedingsstoffen voor hunzelf en geven niks terug aan de gastheer. Sommigen doden uiteindelijk de plant zullen dan omschakelen naar opruimer.

Bekende vijanden (parasieten):

Je hebt enorm veel soorten paddenstoelen en je kunt vele soorten ook in je tuin aantreffen. Het is vaak lastig te zien om welke paddenstoel het precies gaat, maar je mag ervan uitgaan dat het vaak opruimers of vrienden zijn. Ook parasitaire paddenstoelen kun je tegenkomen natuurlijk, zoals soorten van de honingzwammen.

Het is belangrijk ervan uit te gaan dat je paddenstoelen niet kunt eten. Je hebt veel eetbare paddenstoelen, maar zonder de juiste kennis kun je je gemakkelijk vergissen. Veel eetbare paddenstoelen hebben (zeer) giftige soorten die erop lijken. Een bekend voorbeeld is de groene knolamaniet (Amanita phalloides), deze lijkt sterk op de weidechampignon op eerste gezicht, maar is vaak dodelijk bij het eten ervan. In het Engels noemen ze deze ook wel ‘Death cap’. Pluk dus nooit zonder de juiste voorkennis!\

Veel paddenstoelen zijn niet schadelijk, maar onbekende soorten kun je beter als een risico beschouwen. Heeft je hond een paddenstoel gegeten en twijfel je? Neem dan meteen contact op met een dierenarts. Maak als het kan een foto van de paddenstoel of neem er een mee om te laten beoordelen.

Tip! Probeer je hond niet zelf te laten braken. Bespreek eerst met de dierenarts wat verstandig is. Bewaar indien mogelijk een stukje van de paddenstoel voor herkenning.

Ja, je kunt zelf eetbare paddenstoelen kweken. Dit kan in je tuin, maar je hebt ook manieren waarop je dit binnen kunt doen.

Ken je appels? Natuurlijk ken je die; het zijn de vruchten van de appelboom. Eigenlijk kun je paddenstoelen hiermee vergelijken. Onder de grond heb je een groot netwerk van schimmeldraden, ook wel mycelium genoemd. Mycelium verteert plantenresten of maakt gebruik van andere organismen (parasiet). Daarover verder meer!

Als het tijd is om voort te planten, vormt het mycelium een beginnend vruchtlichaam (Primordium). Dit kleine, witte ‘puntje’ groeit vervolgens uit tot een paddenstoel. Dit kan snel gaan, soms al binnen enkele dagen. Dit komt omdat paddenstoelen hun cellen niet delen, zoals wij, maar rekken ze uit met vocht. Zo heeft een uitgegroeide paddenstoel vrijwel evenveel cellen als het primordium.

Voortplanting bij paddenstoelen werkt nét even anders dan bij andere organismen. Dit kan ongeslachtelijk, maar ook geslachtelijk. Dit laatste gebeurt met sporen. Sporen zijn zeer klein, tussen een tweeduizendste en eentiende millimeter en nauwelijks zichtbaar. Omdat ze zo klein, zweven er altijd wel sporen in de lucht en verspreiden ze zich over de gehele wereld.

Elke spore bevat een celkern, die de helft van het erfelijke materiaal heeft van ouder-paddenstoel. Als de spore ergens landt en de omstandigheden goed zijn groeit deze uit tot een nieuw schimmeldraad (secondair mycelium). Als deze een ander secondair mycelium tegenkomt van dezelfde schimmelsoort, versmelten ze tot het primaire mycelium en groeit er een nieuw groot schimmeldradennetwerk uit waar weer nieuwe paddenstoelen uit groeien.