Wilg

Van sierlijke katjes tot kleurrijke wintertakken: wilgen (Salix) hebben veel te bieden. Ontdek alles over planten, verzorgen, snoeien en knotten, en bekijk de mooiste soorten voor je tuin.

Er zijn meer dan 300 wilgensoorten en -cultivars om uit te kiezen, met sierlijke takken, aantrekkelijk grijsgroen blad en de welbekende katjes waardoor bepaalde soorten wilgen zo geliefd zijn. Het zijn de mannelijke planten die in het voorjaar de show stelen: hun stuifmeelrijke katjes trekken vroege wilde bijen en hommels aan. Andere soorten worden gekweekt vanwege hun treurende groeiwijze, zoals de treurwilg, of juist om hun karakteristiek gedraaide takken, die we ook wel kennen als paastakken.

Wilgen komen voor in alle vormen en maten, van grote landschapsbomen tot compacte dwergvarianten. Er is dan ook voor vrijwel elke tuin een geschikte soort te vinden. Bovendien zijn het waardevolle bomen voor de biodiversiteit: wilgenkatjes, met name de mannelijke, zijn onweerstaanbaar voor hommelkoninginnen, solitaire bijen en vroege vlinders als de gehakkelde aurelia.

Wilgen groeien het best in diepe, vochtige maar goed doorlatende grond op een zonnige standplaats. Sommige soorten, zoals de schietwilg (Salix alba) en katwilg (S. viminalis) gedijen uitstekend in zeer natte grond, bijvoorbeeld aan de rand van een vijver of een sloot. Plant wilgen echter nooit vlak bij een huis: de wortels kunnen rioolbuizen en funderingen binnendringen en zo aanzienlijke schade veroorzaken.

Je kunt wilgen kopen als potgekweekte plant, maar veel soorten zijn ook verkrijgbaar met kale wortels of als wilgentenen (losse wilgenstengels). Wilgentenen wortelen razendsnel en zijn bijzonder buigzaam, waardoor ze perfect zijn om te vlechten tot levende wilgenstructuren zoals tunnels, omheiningen of sierschermen.

Overweeg je een wilg als meerstammige boom te kweken? Dat is bij wilgen goed mogelijk en geeft een prachtig resultaat in de wintertuin. Lees meer over meerstammige bomen voor in de tuin voor meer inspiratie en tips.

Tip: sommige wilgensoorten kunnen zich rijkelijk uitzaaien met hun ‘pluis’. Zet een mannelijke boom in de tuin: deze produceren meer stuifmeel en nectar en zullen geen zaden aanmaken.

Wilgen reageren goed op een flinke snoeibeurt en het zogenoemde afzetten, waarbij je de plant vrijwel tot op de grond terugzet om nieuwe, jonge scheuten te stimuleren. Sommige soorten hebben zo’n flinke snoeibeurt nodig om hun sierwaarde optimaal tot hun recht te laten komen.

Wil je wilgen kweken voor kleurrijke wintertakken, snoei dan flink terug in het voorjaar. De nieuwe scheuten die daarna groeien, zijn de volgende winter, nadat het blad is gevallen, een prachtige blikvanger.

Een snoeibeurt aan het einde van de winter stimuleert weelderige bladgroei. Knotwilgen zijn een klassiek voorbeeld van wilgen die regelmatig worden geknot.

Veel mensen kennen de karakteristieke knotwilgen in het Nederlandse landschap. Ook in de tuin kun je prima wilgen knotten. Kies daarvoor soorten die zich hiervoor lenen, bijvoorbeeld de schietwilg (Salix alba). Niet alle soorten wilgen kun je even goed knotten.

Wilgen zijn bijzonder eenvoudig te vermeerderen via stekken. Je kunt in de vroege zomer zomerstekken nemen of in de winter houtstekken, of winterstekken. Beide soorten stekken wortelen snel zodra je ze in de grond zet.

Wilgen zijn een van de meest waardevolle bomen voor tuindieren. Niet alleen voor bestuivers zijn de katjes onmisbaar in het vroege voorjaar, ook de bladeren, bast en hout worden door tal van dieren gegeten, van wantsen en vlinders tot nachtvlinders en kevers. Alleen al 800 soorten ongewervelde dieren leven van de wilg. Een echte aanwinst voor je tuin.

Wees niet te kritisch op vraat en vervormingen aan de boom, bedenk dat veel onmisbare beestjes graag gebruik maken van je boom. Je ziet ook vaak bijzondere groeivormen, zoals gallen (zie foto’s). Bestrijden van deze diertjes heeft niet of nauwelijks impact en schaadt vooral al het (bodem)leven in je tuin.

Wilgen worden veel aangevreten door dieren, en dat is voor de boom geen enkel probleem. Onderstaande problemen kunnen soms de gezondheid van de boom aantasten:

Ja, wilgen zijn giftig, maar het verschilt per boom en de staat van de boom. Jonge wilgen die niet zijn aangevreten door allerlei diertjes zijn veel minder giftig dan bomen die veelal aangetast worden.

Wilgen bevatten salicine die de boom beschermt tegen vraat van insecten. De hoeveelheid van deze stof neemt toe als een boom aangevreten wordt, en bepaald dus ook hoe giftig de boom daadwerkelijk is.

De wilg is daarmee ook geneeskrachtig. Salicine heeft namelijk een pijnstillende werking en sommige mensen geven wilgentakken aan honden als pijnstilling. Wees hier echter terughoudend mee, omdat de hoeveelheid giftige stoffen dus kan verschillen. Leuk feitje: aspirine wordt gemaakt van acetylsalicylzuur, wat chemisch is samengesteld op basis van de natuurlijke stof salicine.

Met meer dan driehonderd soorten is de keuze voor de juiste wilg soms overweldigend. Deze zes soorten hebben een prachtige sierwaarde. Vergeet vooral ook niet om naar de ‘gewone’ inheemse wilgensoorten te kijken. Deze zijn ook prachtig en bieden meer voor de natuur dan de meeste cultivars.