Gewone esdoorn

Alles wat je moet weten over prachtige en krachtige gewone esdoorn. Van aanplanten en verzorgen, tot snoeien en prachtige cultivars. Je leest het op deze pagina.

De gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus) is een uitzonderlijk grote en snelgroeiende loofboom die van oorsprong uit zuidelijk en oostelijk Europa komt, met name in de berggebieden. Deze boom zorgt voor de nodige verdeeldheid: hij zaait zich makkelijk uit en verspreidt zich snel. Eén volwassen boom kan honderden zaailingen per jaar voortbrengen. De boom is familie van de langzaam groeiende en kleinere Japanse esdoorn.

De nadelen? De snelle groei, grote bladeren en dichte takken zorgen voor diepe schaduw. In de herfst laat de boom een massa wasachtige bladeren vallen die niet snel vergaan. Daarnaast is de gewone esdoorn gevoelig voor bladluis. Deze insecten scheiden een plakkerige honingdauw af die op auto’s terechtkomt en moeilijk te verwijderen is.

Toch heeft de boom ook voordelen. Hij is winterhard en doet het goed op winderige plekken en aan de kust, waar hij een uitstekende windkering vormt. Bovendien is hij goed bestand tegen luchtvervuiling. Het hout van de gewone esdoorn is geliefd voor meubels en houtsnijwerk. Voor de meeste tuinen is de wilde soort te groot, maar gelukkig zijn er gekweekte variëteiten met sierlijk, kleurrijk blad die wél geschikt zijn.

De grote bladeren van de gewone esdoorn kunnen tot 15 cm breed worden en hebben vijf lobben. Jonge bladeren hebben donkerrode stelen en zijn lichtgroen tot donkergroen. In het voorjaar verschijnen er hangende trossen met geelgroene bloemen. In de herfst produceert de boom een overvloed aan gevleugelde zaden, de bekende ‘helikoptertjes’, die door de wind makkelijk over een groot gebied worden verspreid.

Volwassen bomen hebben een enorme, statige en koepelvormige kroon met een mooie, architectonische takkenstructuur. De bast is donkergrijs en glad bij jonge bomen, maar wordt met de jaren ruwer met scheuren en groeven. Oude, volwassen esdoorns zie je vaak op dorpspleinen, waar ze vroeger werden geplant voor schaduw en beschutting.

Een volwassen, wilde gewone esdoorn (Acer pseudoplatanus) wordt 30 tot 40 meter hoog en krijgt een kroon van 15 tot 30 meter breed. Cultivars met gekleurd blad, zoals ‘Brilliantissimum’, ‘Prinz Handjery’ en ‘Simon-Louis Frères’, blijven kleiner en groeien langzamer. Afhankelijk van de variëteit worden ze 5 tot 15 meter hoog met een kroonbreedte van 5 tot 10 meter.

De gewone esdoorn is waardevol voor allerlei tuindieren. De bloemen trekken in het voorjaar bijen, hommels en andere bestuivers aan. De bladluizen die op de boom leven, zijn een voedselbron voor vogels en andere insecteneters. De holtes in oudere bomen bieden een schuilplaats voor vleermuizen en vogels. Ten slotte eten zoogdieren en vogels, zoals de groenling, van de zaden.

De gewone esdoorn groeit het liefst in de volle zon, in elke redelijke grondsoort die goed water doorlaat. De wilde soort, Acer pseudoplatanus, is door zijn enorme omvang niet geschikt voor de meeste tuinen. Denk dus goed na voor je er een plant. De cultivars met gekleurd blad zijn een stuk kleiner en zijn prachtige solitaire bomen voor in een gazon, waar hun vorm en kleur goed tot hun recht komen.

Heb je al een grote, volwassen esdoorn in je tuin staan die dicht bij een weg of gebouw staat? Raadpleeg dan een boomverzorger of -specialist. Een volwassen boom verwijderen kan soms meer problemen veroorzaken dan hem laten staan. Zo’n boom neemt jaarlijks honderden liters water op, en als dat plotseling wegvalt, kan de bodem te nat worden.

De herfst is de beste tijd om een boom te planten. De wortels krijgen dan de kans om zich te vestigen voor de winterkou invalt. De late winter tot het vroege voorjaar is de tweede beste optie. Bomen met kale wortel zijn alleen verkrijgbaar van november tot maart. Bomen die in een pot zijn gekweekt, kun je het hele jaar door planten, mits je ze de rest van het groeiseizoen voldoende water geeft.

Graaf een plantgat dat breed genoeg is voor de wortels om zich te kunnen spreiden. Zorg ervoor dat de bovenkant van de kluit gelijk is met het grondniveau. Druk de aarde stevig aan, geef ruim water en breng een mulchlaag aan van compost of boomschors. Dit helpt de bodem vocht vast te houden en onderdrukt onkruid. Ondersteun de jonge boom met een korte boompaal die je schuin (in een hoek van 45 graden) in de grond plaatst. In ons artikel over het plaatsen van boompalen vind je meer tips.

Snoei een gewone esdoorn zo min mogelijk, zodat de boom zijn natuurlijke, sierlijke vorm kan ontwikkelen. Bovendien is de gewone esdoorn onderdeel van de zogenaamde ABC-bomen, en kan op het verkeerde moment snoeien veel schade aanrichten. Is snoeien toch nodig, doe dit dan tussen september december, voor de diepe winter. Snoei nooit in het (vroege) voorjaar.

De gewone esdoorn heeft vaak last van bladluizen. Deze scheiden een plakkerige honingdauw af die op alles eronder druipt. Dit is lastig te verwijderen van auto’s en maakt bestrating en daken vies. De boom zelf heeft er weinig last van.

Een andere veelvoorkomende aandoening is de teerplekkenziekte. Je herkent deze aan opvallende zwarte vlekken op de bladeren. De bladeren kunnen hierdoor eerder vallen, maar de ziekte is verder niet schadelijk voor de gezondheid van de boom.