Dovenetel

Dovenetel (Lamium) lijkt op brandnetel, maar prikt niet en is een waardevolle plant voor bijen en hommels. Ontdek hoe je dovenetel herkent, plant en verzorgt en welke mooie soorten geschikt zijn voor je tuin.

Dovenetel (Lamium) behoort tot de lipbloemigenfamilie (Lamiaceae) en omvat zowel wilde, inheemse soorten als gekweekte tuinvariëteiten. De plant heeft netelachtige bladeren die vaak met fijne haartjes bedekt zijn, maar in tegenstelling tot de gewone brandnetel prikken ze niet.

De kenmerkende lipbloemen van dovenetel groeien in kransen rondom de stengel en komen voor in verschillende kleuren, afhankelijk van de soort. De stengel zelf kan je ook helpen bij het herkennen. Bij lipbloemen, zoals dovenetels, is de stengel vierkant en staan de blaadjes tegenover elkaar. Er zijn meerdere soorten dovenetel, zowel in het wild als in de tuin. Hieronder vind je de meest voorkomende soorten:

De paarse dovenetel is een eenjarige plant die tot maximaal 40 cm hoog groeit. Hij heeft roze-paarse bloemen in kransen langs de stengel en is een van de meest voorkomende wilde soorten bij ons. Vaak wordt deze plant als onkruid gezien, maar het is een zeer gewilde plant bij hommels. Je hebt hier ook veel gelijkende soorten van, zoals hoenderbeet (L. amplexicaule), ingesneden dovenetel (L. hybridum) en de zeldzame brede dovenetel (L. confertum).

De witte dovenetel is een overblijvende plant die tot zo’n 60 cm hoog wordt. Je vindt hem langs heggen, wegen en ruige terreinen. Zoals de naam al verraadt, heeft deze soort witte bloemen. Groeit vaak samen of in de buurt van brandnetels.

De gevlekte dovenetel is ook een overblijvende, inheemse soort. Hij groeit tot 60 cm hoog en heeft bladeren met soms opvallende zilveren vlekken. De bloemen zijn roze-paars, al kan de kleur sterk variëren. Het onderste lichte bloemblaadje (de lip) heeft vaak donkerpaarse vlekken.

De gele dovenetel staat inmiddels in een apart geslacht, maar wordt nog steeds tot de lipbloemigen gerekend. Deze algemene overblijvende plant groeit tot ongeveer 60 cm en is te vinden in bossen en langs heggen. Er zijn twee ondersoorten die veel voorkomen:

Dovenetel is een waardevolle plant voor insecten en andere tuindieren. Door de lange bloeitijd biedt hij nectar voor langtongige bestuivers, zoals hommels en sommige solitaire bijen. De bladeren vormen bovendien een voedselbron voor tal van kevers, bladluizen, vliegen en rupsen van verschillende nachtvlinders, waaronder de prachtige Spaanse vlag en koperuil.

Dovenetel is uitstekend geschikt als bodembedekker in een wildere tuin of als toevoeging aan een bloemenweidemix. Zaai zaden direct in goed bewerkte grond op de plek waar je hem wilt laten bloeien. In bloemenweiden kun je ook kleine plugplanten uitplanten of zaden zaaien op kale stukken grond.

Als je zaden koopt, kies dan bij voorkeur voor zaad met een Nederlandse of Belgische herkomst, bijvoorbeeld bij Cruydt-Hoeck. Lokaal zaad heeft de minste impact op de genetische samenstelling van inheemse wilde bloemenpopulaties en sluiten het beste aan op onze lokale insecten.

Eenmaal goed aangeslagen heeft dovenetel nauwelijks verzorging nodig. Laat de plant lekker zijn gang gaan, hij redt zichzelf prima.

Dovenetel is niet giftig voor mensen en prikt niet, maar hij kan worden verward met brandnetel of giftige planten zoals vingerhoedskruid. Dit is vooral het geval vóórdat de bloemen verschijnen. Jonge bladeren van paarse en witte dovenetel kunnen spaarzaam worden gebruikt in salades of licht gestoomd als groente.

Wil je dovenetel plukken? Houd dan rekening met het volgende:

Extra tip! De plantdelen kun je kneuzen en wrijven tot er sap vrijkomt, die je vervolgens kunt smeren op brandwonden van brandnetel. Dit heeft een verkoelend effect.

Dovenetel is over het algemeen vrij van ziekten. Vind je rupsen of andere ongewervelde dieren op je planten? Beschouw dat gerust als een goed teken, want het betekent dat jouw tuin een gezond ecosysteem ondersteunt.

Gooi plantdelen van niet-inheemse dovenetels liever in de groenbak in plaats van op de composthoop, en gooi dit vooral niet buiten de tuin weg. Zo voorkom je dat de plant een invasieve exoot kan worden.

Naast de wilde soorten zijn er prachtige tuinvariëteiten van dovenetel, die bijzonder goed werken als bodembedekker op schaduwrijke plekken.