Akelei

Alles wat je moet weten over het kweken van akelei, inclusief planten, zaaien en vermeerderen. Daarnaast wordt de wilde akelei in Nederland aangestipt.

Akelei staat ook wel bekend als ‘nonnetje’, een bijnaam die de plant dankt aan de mutsachtige vorm van de knikkende bloemen. Van nature groeit de wilde akelei ook in Nederland en België, en bloeit van mei tot juni met paarse of soms witte bloemen. Inmiddels zijn er talloze gekweekte variëteiten verkrijgbaar in kleuren als lichtgeel, blauw en roze. Daardoor is het lastig echt inheemse akelei te vinden.

Hybride cultivars (het resultaat van een kruising tussen Aquilegia vulgaris en de Noord-Amerikaanse Aquilegia canadensis) bieden nog meer kleurvariatie. Denk aan tweekleurige variëteiten met witte bloemblaadjes en contrasterende, felgekleurde kelkbladen. Akelei is bijzonder populair bij bijen en hommels. De sierlijke, blauwgroene bladeren vormen bovendien een prachtige achtergrond voor andere planten, wat akelei ook tot een heel geschikte snijbloem maakt.

In het wild groeit akelei aan de bosrand, dus geef de plant bij voorkeur een plek in de halfschaduw, in vruchtbare, vochtige maar goed doorlatende grond. Deze plant past uitstekend in een schaduwborder of cottagetuin, gecombineerd met andere natuurlijk ogende planten zoals juffertje-in-het-groen of ooievaarsbek. In potten doet akelei het ook goed als onderdeel van een gemengde beplanting.

Houd er rekening mee dat akelei zichzelf rijkelijk kan uitzaaien. In een kleine tuin of bij een onderhoudsarme tuinstijl kan dat iets te veel worden. De meeste tuiniers vinden het echter heerlijk verrassend wanneer er nieuwe akeleiplantjes opduiken. Zeker omdat ze zich gemakkelijk kruisbestuiven weet je nooit precies welke kleur er het jaar erna zal bloeien.

Zaai akelei in bakjes met vochtige, turfvrije zaaigrond tussen januari en mei. Je kunt de zaailingen later buiten uitplanten zodra ze groot genoeg zijn om te hanteren. Je kunt de zaden ook direct op de gewenste plek buiten zaaien van april tot juni.

Akelei is een koudekiemer, wat betekent dat de zaden een koude periode nodig hebben voordat ze ontkiemen. Zaai de zaden daarom ondiep. Akelei is namelijk ook een lichtkiemer, dus de zaden hebben licht nodig om te ontkiemen en mogen niet bedekt worden. Geef je er de voorkeur aan kant-en-klare planten te kopen? Plant gekochte potplanten dan uit in de lente of herfst.

Werk de grond goed los voordat je gaat planten en voeg bladaarde of tuincompost toe om de bodemstructuur en drainage te verbeteren. Maak de wortels van potgebonden planten voorzichtig los en zet de plant in het plantgat. Druk de grond rondom de kluit stevig aan en geef goed water. Blijf regelmatig water geven bij droog weer, totdat de plant goed is aangeslagen.

Eenmaal goed aangeslagen heeft akelei nauwelijks extra verzorging nodig. Voor het mooiste bladeffect kun je de zomerse groei in september terugsnoeien. Er verschijnt dan een frisse uitloop van nieuwe bladeren die tot in de winter mooi blijft.

Wil je geen zaad verzamelen en ook niet dat je akelei zichzelf uitzaait? Verwijder dan de uitgebloeide bloemen zodra ze verschijnen, inclusief de gehele bloemstengel. Wil je juist zaad bewaren of de plant zijn gang laten gaan, laat de bloemen dan gewoon uitbloeien en de zaden rijpen.

Akelei zaait zichzelf volop uit. Wil je het zaad bewaren, wacht dan tot de zaaddozen volledig droog zijn aan de stengel. Knip de stengels af en doe de zaaddozen voorzichtig in een papieren zak, zodat de zaden niet verloren gaan wanneer de peulen openspringen. Bewaar het zaad op een koele, droge plek en zaai ze in het voorjaar.

Je kunt akelei ook vermeerderen door deling, vroeg in het voorjaar. Til de plant voorzichtig op en splits de wortels zo zorgvuldig mogelijk. Akelei is gevoelig voor verstoring van de wortels en kan na een deling een jaar lang minder of geen bloemen geven. Ga dus heel voorzichtig te werk.

Akelei kan wat last hebben van bladluizen en bladmineerders. Beide horen bij het ecosysteem van de tuin en vormen voedsel voor vogels en andere dieren hoger in de voedselketen. Ze veroorzaken doorgaans geen serieuze schade aan de plant, dus je kunt ze het beste met rust laten.

Valse meeldauw is een schimmelziekte die zich bij akelei snel kan verspreiden, met name bij koele en vochtige omstandigheden. Je herkent het aan gele vlekken op de bladeren die vervolgens oprollen en bruin worden, met een witte aanslag op de onderkant van het blad. Bloemen zien er misvormd uit en stengels en zaaddozen kunnen bruine vlekken ontwikkelen.

Er is helaas geen remedie: verwijder aangetaste planten en verbrand ze of gooi ze in de kliko. Composteer ze niet, want anders kunnen de schimmelsporen zich opnieuw door je tuin verspreiden.

Hier zijn vier fraaie variëteiten om te proberen:

Door veredeling zijn uit de wilde soorten van de akelei nauwelijks meer herkenbare siervormen gekweekt. De locaties waar de wilde akelei nog van nature voorkomt zijn zo zeldzaam dat de wilde akelei één van de meest bedreigde planten van de Nederlandse flora is.

Wilde akelei heeft een voorkeur voor zonnige tot licht beschaduwde plekken. Daarnaast dient de bodem bij voorkeur matig droog en humusrijk te zijn.

De wilde akelei wordt zo´n 40 tot 70 cm hoog en bloeit van mei tot juli. De bloemen staan alleen aan de top van de stengels. Ze zijn door de gebogen bloemsteel overhangend, maar ze richten zich op na de bloeitijd. De opvallende bloemen van de wilde akelei zorgen gegarandeerd voor bezoek en bestuiving door diverse soorten hommels.

Let wel op als je de wilde akelei wilt behouden. Hij kruist zeer gemakkelijk met gecultiveerde akeleisoorten. Als je de echte wilde vorm wilt behouden, moet je goed opletten bij het uitzaaien of planten van cultivars.

Dat mag je zelf bepalen. Wil je dat je akelei zaad ontwikkelt om te bewaren en de volgende lente te zaaien, of om de plant zichzelf te laten uitzaaien? Knip de bloemen dan niet weg. Wil je geen zaad bewaren en het blad netjes houden, knip dan de hele plant terug inclusief de bladeren. Er verschijnt dan een frisse bladuitloop die de hele winter meegaat.

Akelei is een kortlevende vaste plant. De plant komt wel elk jaar terug, maar kan na een paar jaar afsterven. Het is daarom verstandig om zaad te bewaren zodat je altijd nieuwe planten kunt kweken.