Varens

Van sierlijke tuinvarens tot tropische kamerplanten: varens zijn er voor verrassend veel plekken. Ontdek alles over het planten, verzorgen en snoeien en bekijk de mooiste soorten voor binnen en buiten.

Varens zijn geliefde tuinplanten en dat is niet zonder reden. Het spectaculaire ontvouwen van nieuwe bladeren in het voorjaar is een van de hoogtepunten van het nieuwe tuinseizoen. Er is een geweldig aanbod aan zowel groenblijvende als bladverliezende soorten waaruit je kunt kiezen. Winterharde varens passen goed in veel verschillende tuinen, terwijl vorstgevoelige soorten prachtige kamer- of terrariumplanten zijn.

Een veelgemaakte fout is de aanname dat alle varens schaduw en vochtige grond nodig hebben. Niets is minder waar: er is een enorme variatie aan soorten, die van elkaar verschillen in hoogte, kleur en standplaats. Kies daarom altijd de juiste varen voor de juiste plek.

Varens zijn al honderden miljoenen jaren oud en de varens van nu lijken sterk op de varens die je ook in fossielen ziet. Deze oerplanten bedekten vroeger grote delen van de wereld, nog ruim voordat er bloemen en gras ontstonden. De plant geeft dan ook een mystieke, ‘oude’ sfeer aan elke tuin.

De meeste varens houden van vochtige maar goed doorlatende, alkalische grond, hoewel sommige soorten de voorkeur geven aan een zuurdere bodem.

Zonnige standplaats: Op zonnige plekken zijn geschubde mannetjesvaren (Dryopteris affinis) of koningsvaren (Osmunda regalis) goede keuzes. Beiden kunnen goed tegen droogte en nattige omstandigheden.

Schaduwrijke standplaats: Wil je een schaduwrijke plek beplanten, kies dan voor mannetjesvaren (Dryopteris filix-mas), stijve naaldvaren (Polystichum rigens) of dubbeloof (Struthiopteris spicant). Deze laatste houdt van meer zure grond.

Natte omgevingen: Heb je heel natte grond, een moerastuin of vijveroever, kijk dan bijvoorbeeld naar de moerasvaren (Thelypteris palustris), koningsvaren (Osmunda regalis) of struisvaren (Matteuccia struthiopteris).

Op zoek naar een bijzondere kamerplant of terrariumplant? Dan zijn nestvaren (Asplenium nidus), Adiantum monocolor of Blechnum gibbum mooie keuzes. Zet varens binnenshuis altijd uit de buurt van hete radiatoren of open haarden en vermijd direct zonlicht. Een badkamer is vaak een geschikte plek.

Plant varens bij voorkeur in het najaar, tussen september en november, of in het voorjaar tussen april en mei. Vermijd het planten van varens midden in de winter en in de zomer.

De varens plant je in humusrijke, goed doorlatende maar vochtige grond. Voeg bij het planten bladaarde toe aan het plantgat als je dat hebt, want mest en compost zijn vaak te voedingsrijk voor varens. Let erop dat je de kroon (het hart) van de varen niet bedekt met grond, want dat kan tot rotting leiden.

Varens hebben maar weinig verzorging nodig. Verwijder dode of beschadigde bladeren van groenblijvende varens in mei. De bladeren van bladverliezende soorten kun je in de herfst terugsnoeien. Breng elk jaar in de herfst of het voorjaar een laag mulch aan van zelfgemaakte bladaarde om de bodem te verrijken en vocht vast te houden.

Varens produceren geen bloemen of zaden, maar sporen aan de onderkant van hun bladeren. Het kweken van nieuwe planten uit sporen kan tot twee jaar duren en is een specialistische methode voor de meest fanatieke tuiniers.

Sommige varens, zoals Asplenium bulbiferum, maken broedbollen aan. Hieruit groeien kleine bladeren, zodat je ze gemakkelijk kunt herkennen op het moederblad. Lees hier hoe je meer varens kweekt uit broedbollen.

Een andere toegankelijke manier om varens te vermeerderen is door ze te delen. Graaf de kluit in het vroege najaar op en deel hem in tweeën of vieren met een scherpe spade. Plant de losse delen opnieuw uit en geef ruim water.

Varens zijn over het algemeen probleemloze planten die nauwelijks last hebben van ziekten of plagen. Zorg voor de juiste standplaats en een goede vochthuishouding en je hebt er weinig omkijken naar.

Er is een grote verscheidenheid aan varens beschikbaar, van kleine soorten voor de rotstuin tot indrukwekkende exemplaren voor de border of voor op de vensterbank. Hier volgt een selectie om je op weg te helpen.