Leibomen

Voor een kleinere standplaats of tuin zijn leibomen de perfecte toevoeging. In deze kweekgids lees je alles over het kweken en snoeien van leibomen. Breng een prachtige, formele structuur en elegantie in je tuin en zet deze bomen in om ruimtes te verdelen, inkijk te voorkomen of een schaduwrijke gang te creëren.

Een leiboom (ook wel een ‘geleide boom’ genoemd) heeft één rechte, kale stam en een kroon van takken die horizontaal zijn opgeleid op een frame dat de plant ondersteunt. Meestal worden meerdere leibomen in een rij geplant, waarbij de jonge scheuten door elkaar worden gevlochten tot een aaneengesloten, smal scherm. Het is eigenlijk een soort haag op stelten. Leibomen dragen blad, bloemen en vruchten zoals bomen normaal ook doen, maar ze worden beperkt in hun groei om een specifieke vorm of afmeting te behouden.

Leibomen worden soms verward met espaliers (etage-leibomen), maar dat zijn twee verschillende vormen. Bij een espalier lopen de horizontale takken over de hele hoogte van de hoofdstam, op regelmatige afstanden van elkaar. Bij een leiboom heb je een vrije stam en zitten de takken dichter bij elkaar in de kroon, vaak verstrengeld met de takken van de boom ernaast. Beide vormen zijn erg geschikt om bomen een plek te geven in kleinere tuinen zonder dat ze alles overheersen of te veel schaduw werpen.

Als je meerdere leibomen plant, plant ze dan op zo’n 1,5 meter afstand van elkaar. Omdat je hun kroon compact houdt, ontwikkelen ze ook geen grote wortelstelsels. Houd toch minstens 40 cm afstand van een schutting of vrijstaande muur, en minimaal een meter van een gebouw.

De kale stam kan variëren in hoogte, afhankelijk van het gewenste effect. Wil je een scherm dat uitkomt boven een standaard schutting? Kies dan voor een stamhoogte van ongeveer 180 cm. De diepte van de kroon verschilt ook. Kwekerijen bieden soms meerdere maten aan, vanaf 120 bij 150 cm. Zijn de frames groter, bijvoorbeeld 180 bij 180 cm, plant de bomen dan ook op 180 cm van elkaar. Door regelmatig te snoeien houd je de leibomen mooi in vorm en op de gewenste grootte.

Koop je bomen die al op de kwekerij zijn geleid, dan duurt het slechts één tot twee groeiseizoenen voordat je mooi resultaat kan verwachten. Leid je de bomen helemaal zelf, reken dan op vier tot vijf jaar snoeien en binden voordat je dat gewenste, dichte haageffect hebt bereikt. Maar wat een prestatie is dat als het eenmaal zover is!

Tip! Bekijk ook onze lijst met duurzame kwekers in Nederland en België. Wellicht zit er een bomenkweker bij jou in de buurt.

De ideale planttijd voor leibomen is oktober of november. De herfstregen is dan op gang gekomen en de grond is nog warm, zodat de bomen zich vóór de winter kunnen vestigen en zo klaarstaan voor het voorjaar. Bomen met kale wortels kun je planten tussen november en maart. Bomen in pot kun je het hele jaar door planten, zolang de grond maar niet bevroren is of het te heet is.

Plant een leiboom met dezelfde aandacht en zorg als elke andere boom. Bomen leven tientallen, soms honderden jaren, dus het loont om ze een goede start te geven in hun nieuwe thuis. Kies soorten die passen bij de grondsoort en ligging van jouw tuin. Vlakke of licht hellende grond is het meest geschikt voor een rij leibomen.

Begeleid tijdens het groeiseizoen de jonge, soepele scheuten door ze horizontaal aan het frame vast te binden en ze te vervlechten met de takken van de naastgelegen bomen. Geef leibomen, net als alle bomen, in droge perioden water. Doe dit zeker gedurende het eerste jaar. Breng elk voorjaar een mulchlaag van goed verteerde paardenmest of compost aan rondom de voet van de boom.

Houd de stam vrij door nieuwe uitlopers weg te snoeien of eraf te wrijven zodra ze verschijnen. Snoei in de zomer zijtakken die sterk naar buiten groeien en verwijder dood, beschadigd of ziek hout. Om de hoogte en het strakke uiterlijk van het scherm te zo te houden én dichte groei te stimuleren, knip je de leiboom het beste één tot twee keer per jaar bij met een heggenschaar.

Wil je leibomen helemaal zelf leiden, dan begin je met het bouwen van een frame, nog voordat je de bomen plant. Zo maak je er een:

Er zijn geen specifieke plagen en ziekten die samenhangen met het leiden van bomen, maar bedenk je dat de boom die je hebt tegen dezelfde problemen aan kan lopen als de ‘gewone’ variant.

Groenblijvende leibomen vormen het hele jaar een gesloten scherm, terwijl bladverliezende soorten in de herfst hun blad verliezen en in de winter wat licht door hun takken laten vallen. Hieronder vind je vijf soorten die zich uitstekend laten leiden en geschikt zijn voor veel verschillende grondsoorten en standplaatsen.

Een statige, snelgroeiende boom met grote, donkergroene hartvormige bladeren die in de herfst goudbruin kleuren. De jonge, buigzame scheuten zijn opvallend roodbruin en geven deze boom in het voorjaar extra sierwaarde. Als leiboom in een laan ziet deze linde er indrukwekkend uit.

Een fijne middelgrote boom die uitstekend te leiden is en nette, hoge schermen vormt. De kleinere getande bladeren reageren goed op knippen. Ze zijn felgroen in de lente, donkerder in de zomer en warm nootbruin in de herfst. Een ongeleide haagbeuk verliest zijn blad, maar een geleide haagbeuk houdt zijn herfstblad door de winter heen vast, behalve bij erg stormachtig weer.

Een bladverliezende leiboom die elk seizoen het beste van zichzelf laat zien. Geniet van geurige roze en witte bloesem in de lente, glanzend groen blad dat in de herfst goudgeel kleurt en sierlijke roze tot oranje appeltjes die in de winter erg in trek zijn bij lijsters en verwante tuinvogels. Dit is een kleinere boom, zeer geschikt voor kleinere tuinen of tuingedeelten.

Als leiboom vormt deze glansmispel een mooi groenblijvend scherm dat zijn grote, leerachtige ovale bladeren het hele jaar door vasthoudt. Het nieuw uitlopende blad in de lente is opvallend felrood. Het effect is wat losser en minder formeel dan bij bomen met kleiner blad, maar werkt uitstekend in kleinere tuinen.

Een krachtige groenblijvende struik die je als een boom kunt opleiden. De grote, glanzend donkergroene bladeren van laurierkers vormen een weelderig, dicht scherm dat het hele jaar door uitstekende privacy biedt.

Bij een espalier lopen de horizontale takken over de hele hoogte van de hoofdstam en zijn ze regelmatig verdeeld. Een leiboom heeft een vrije kale stam. De horizontale takken bevinden zich alleen in de kroon, dichter bij elkaar, en zijn vaak ook door elkaar gevlochten met de takken van de naastgelegen boom.

De beste planttijd is oktober of november, wanneer de herfstregen is begonnen maar de grond nog warm is. Bomen met kale wortels plant je tussen november en maart. Bomen in pot kun je het hele jaar planten, zolang de grond niet bevroren is.

Koop je al opgeleide bomen bij een kwekerij, dan smelt de kroon in één tot twee groeiseizoenen samen tot een doorlopend scherm. Leid je de bomen helemaal zelf op, reken dan op vier tot vijf jaar.

Knip leibomen één tot twee keer per jaar bij met een heggenschaar om de hoogte en het strakke uiterlijk te bewaren. Verwijder daarnaast in de zomer sterk uitwaaierende zijtakken en houd de stam het hele jaar door vrij van nieuwe uitlopers.